چگونه باید دزد نگرفت!

در سال ۱۲۹۶ زمانی که مصدق به دلیل عمل جراحی آپاندیس در بیمارستانی در باکو دوران نقاهت را می گذراند، تلگرامی از تهران به دستش رسید به این مضمون که زودتر برگردد و معاون قوام السلطنه در وزارت مالیه شود. او به اصرار مادرش و خود قوام، این مقام را پذیرفت. در این زمان بود که دریافت قوام در انجام وظایفش تنبل و راحت طلب و اهمال کار است.
درشت ترین پندی که مصدق از دوران تصدی معاونت وزیر مالیه گرفت این بود که تلاش کرد در این وزارتخانه دزد ها را بگیرد! او شبکه ای از کلاهبرداران را کشف کرد که از کارمندان بلندپایه ی وزارتخانه بودند. تحقیقات ماه ها به طول انجامید و مخالفان انواع ترفند های بی شرمانه - از جمله تکفیر - را برای بازداشتن او از تعقیب بی امان متخلفان، به کار گرفتند. اما مصدق حاضر به مصالحه نبود و سرانجام کمیسیون تحقیقی که از سوی دولت تعیین شده بود، دو نفر از مدیران و دو نفر از رؤسای ادارات را محکوم کرد. اما خود مصدق نیز بی نصیب نماند. متهمان و اختلاس گران به مصدق اتهام تخطی از مقررات تشکیلاتی زدند و او نیز به جریمه نقدی محکوم شد!
وقتی از یکی از اعضای کمیسیون سوال شده بود که چرا خود مصدق - که مسئول پیگیری متهمین بود - جریمه شد، در جواب شنید "از این جهت که دزد گرفته بود". این ماجرا نخستین گواه مهم و صریح سازش ناپذیری مصدق در مسائل اصولی است. سر انجام بر سر همین ماجرا مقامش را از دست داد.

مصدق و مبارزه برای قدرت در ایران
محمدعلی همایون کاتوزیان
نشر مرکز

ققنوس...