ادبیات کودک و نوجوان

صمد بهرنگی در مقاله ای گفته است: ((آیا نباید به کودک بگوییم که در مملکت تو هستند بچه هایی که رنگ گوشت و حتی پنیر را ماه به ماه و سال به سال نمی بینند؟ آیا نباید به کودک بگوییم که بیشتر از نصف مردم جهان گرسنه اند و چرا گرسنه شده اند و راه برانداختن گرسنگی چیست؟ آیا نباید درک علمی و درستی از تاریخ و تحول و تکامل اجتماعات انسانی به کودک بدهیم؟ و...))

یقینا دنیای قشنگ و سراسر لطافت کودکان با چیزی که صمد بهرنگی بیان می کند کاملا متفاوت است. دنیایی که بهرنگی برای کودکان متصور است، دنیایی است که باید نشست و با کودک از جهل و فقر و رنج بشریت و فلسفه ی تاریخ حرف زد تا کودک درک درستی از جهان اطرافش داشته باشد، در صورتی که دنیای کودکان کاملا با فضای فکری بزرگسالی متفاوت است و آنها عموما توان درک و تحلیل چنین مسائلی را ندارند.

یادم است 13 ساله بودم که بر حسب اتفاق 'بیگانه' ی کامو را خواندم. حقیقتا در آن سن چیزی از رمان نفهمیدم اما چیزی درونم را می آزرد. پس از خواندن رمان روزها زمان برد تا حالت عادی خودم را پیدا کنم. چرا؟ چون با تمام کودکی ام هیچ درک عمیقی از جهان اطرافم نداشتم.

با توجه به گفته ی بهرنگی، اگر بنشینی و با کودک بگویی که چرا جهان اینگونه آلوده است، چرا فقر و جهل و ستم هنوز جهان را ویران تر از قبل می کند، چیزی عایدت نمی شود. جز اینکه روح و روان کودک بهم بریزد چیزی به دست نمی آید. کودک مسائل را درک و تبیین نمی کند، فقط می شنود!

کودکان را پیش از موعد با دنیای پر از ترس و تناقض بزرگسالی آشنا نکنیم. بگذاریم در دنیای شیرین و لطیفشان شاد باشند. یقینا با این روش، انسان های شاد تر و موفق تری به جامعه تحویل خواهیم داد.

کودکی را فرض کنید که به دلایل مختلف مدام توسط پدرش کتک می خورد و توهین می شوند. او در نهایت فقط از پدرش می ترسد و متنفر می شود. او نمی تواند به این پی ببرد و تحلیل کند که این ظلم ناشی از جامعه ایست که پدر سالاری و پدر محوری را ترویج می دهد، که پدر مالک زن و فرزند است و... .

اما جدا از تمام این حرف ها، اگر گفته های صمد بهرنگی نه به صورت مستقیم و شعاری، بلکه به نحو غیرمستقیم در قالب قصه و روایت برای کودک بیان شود، یقینا بسیار آموزنده است.

امروز چه کسی می تواند ادعا کند که از خواندن "ماهی سیاه کوچولو" یا "اولدوز و کلاغها" لذت نمی برد؟!

بابک ابراهیم پور

instagram: babak.ebrahimpoor

برچسبها: صمد بهرنگی, ماهی سیاه کوچولو, ادبیات کودک و نوجوان ققنوس...